İlçenin tarihi ile ilgili yaptığımız araştırmalarda
çok net bilgilere ve yazılı kaynaklara ulaşılamadı. İlçenin adı ve tarihi
ile ilgili belli bir kaynağa dayanmayan iki farklı görüş tespit edildi.
Kısmen birbirine benzeyen bu görüşten ilkine göre “ilçe merkezi, yerleşim
yeri olarak yüzyıla yakın bir geçmişe sahiptir. İlçe önce Rum Pontuslular’ın
sonra Selçukluların daha sonra İsfendiyaroğulları Beyliği’nin ve 1461 yılında
Fatih Sultan Mehmet’in Sinop’u almasıyla Osmanlı yönetimine geçmiştir. İlk
kurulduğu zamanki adı Yarna’dır. Daha sonra sahilde bir gemi kalıntısına
istinaden Gemiyanı adı verilmiştir. Daha sonra Türklerin ormanlık alana
yerleşmeleri ile Türklerin Yerleşim Yeri anlamına gelen TÜRKELİ adını almıştır.
Cumhuriyetin ilk yıllarında Ayancık ilçesine bağlı olan Türkeli 01.05.1957
yılında ilçe olmuştur."İkinci görüşe göre;
düşman saldırılarına karşı koyan Türk yerleşim birimlerinden birisi olduğu
için Cumhuriyet döneminde şimdiki TÜRKELİ adı verildi.Somut
verilere dayanmamakla birlikte ilçenin çok uzak bir geçmişe sahip olmadığını
düşünmekteyiz. Her ne kadar köylerden aldığımız duyumlara göre yerleşim
yeri kalıntıları bulunmaktaysa da ilçe merkezinde yaptığımız gezide bir
çok eski yerleşim yerinde rastlanan eski binaların olmayışı da yerleşmenin
yeni olduğuna bizi iten bir başka olgudur.
COĞRAFİ KONUM
Sinop ilinin sahil şeridinde yer alan üç ilçesinden
biri olan Türkeli, ilin batısında yer alır. Doğusunda Ayancık, batısında Kastamonu-Çatalzeytin,
güneyinde Kastamonu-Taşköprü ilçeleri bulunmakta, kuzeyinde ise Karadeniz
vardır. Yüzölçümü 421 km²’dir. İsfendiyar dağlarının
Karadeniz’e ulaştığı kıyı şeridinde sahilden hemen sonra yükseltiler başlar.
Kıyıdan iç kısımlara gidildikçe orman ile kaplı alanlar çoğalmaktadır. Zindan
ormanlarının bir kısmı Türkeli ilçesinin sınırları içerisindedir.
İKLİM
İlçemizi batı ve doğu Karadeniz iklim özelliklerinin
geçiş noktasındadır. Yaz ve kış sıcaklık ortalamalarında büyük farklılıklar
görülmektedir.Her mevsim yağışlı geçer ve nem
oranı yüksektir. Ortalama olarak açık gün sayısı 74, yarı açık gün sayısı
83, kapalı gün sayısı 198’tür.İlçemiz sismik
bakımından genel olarak aktif bölgeler dışında 4. derece deprem kuşağı bölgesi
içinde yer almaktadır.İlçede don olayları çok
kısa sürmektedir. Toprağın ancak 2-3 cm derinliğine kadar inebilmektedir.
BİTKİ ÖRTÜSÜ
Kıyılardan iç kesimlere gidildikçe yeşil ormanlarla
kaplı alanlar çoğalır. Yörede yeşilin ve sarının bütün tonlarını görmek mümkündür.
Kıyılarda Akdeniz ve Karadeniz iklimi karışık durumda olduğu için yaz ve kış
yaprağını dökmeyen kısa boylu bodur ağaçlar yer almaktadır. Bunlar mersin,
bilyedin, zeytin ve defne ağaçlarıdır.İlçe orman
bakımından ilin en zengin ilçelerinden birisidir. Zindan ormanlarında çam,
köknar, kayın, gürgen, meşe, kestane, kavak ve dişbudak başlıca ağaç türlerini
teşkil eder. Orman diplerinde sarı ve mor renkli orman gülleri bulunmaktadır.İlçenin
gür ormanlarında defne (dafinus) bol miktarda yetişmektedir. Islah çalışmaları
yapıldığında yöre için önemli bir gelir kaynağı olacaktır.
İlçe halkının ve köylerdeki nüfusun % 80’i yurt dışında
işçi olarak çalıştığından ortalama 7.000 olan nüfus 7. ve 8. aylarda 10-12
bini bulunmaktadır. Bunun sonucunda da ilçeye bol miktarda döviz girişi olmaktadır.
Bu da modern bina yapımlarını dolayısıyla inşaat sektörünü geliştirmekte,
ilçe ticaretine canlılık katmaktadır. İnşaat işçiliği ve ustalığı halkın önemli
geçim kaynakları içerisindedir. Yörenin en önemli geçim kaynağı ise orman
ürünleri ve ormancılıktır. Genel olarak Türkeli
Malmüdürlüğüne bağlı 814 mükellef kayıtlıdır. 22 dernek, 15 kahvehane, 3 pastahane, 2 otel, 2 adet içkili lokanta, 4 adet
internet cafe oyun yeri, 1 adet cafe ve 1 adet düğün salonu bulunmaktadır.Ormancılık:
Orman köylerinin tamamı geçimini müsaadeli orman kesimi ve nakliyesi ile karşılamaktadır. İlçede bu ürünleri bir araya toplayacak Orman İşletme Müdürlüğü deposunun
bulunması ile, orman ürünleri, ilçe nakliyecileri, kereste fabrikaları, atölyeleri,
parke fabrikası için malzeme ve gelir kaynağıdır. İlçenin zengin ormanlarında yetişen kestane ağaçlarından elde edilen kestane,
bölgenin bir başka ürünüdür. Islahı yapılmamış kestane ağaçlarının meyvesi
küçük fakat lezzetlidir. Bol miktarda bulunan kestane ağaçlarının aşılanması
ile daha kaliteli ürün alınabilecek, düşük fiyat ve varolan pazarlama sorunu
çözümlenecektir. Çevrede bol miktarda bulunan
deniz ürünleri de önemli geçim kaynaklarındandır. Pek çok türde balık bulunmakta
ve avlanmaktadır. Bunlar: Hamsi, istavrit, palamut, kefal, dil balığı, izmarit,
tirsi ve hatta mersin balığıdır. İlçedeki akarsularda da tatlı su balıkçılığı
yapılmaktadır. Az da olsa kırsal alanlarda arıcılık
da vardır. Tarım ve hayvancılık halkın geçim kaynakları arasında önemli bir
yere sahiptir. Sanayi ve Ticaret: Güzelkent beldesinde
bir adet parke fabrikası, cam fabrikası, kereste biçim atölyeleri, mobilya
atölyeleri, marangozhaneler, tekstil ve tel fabrikaları mevcuttur. İlçe merkezinde irili ufaklı marketler, atölyeler, sanayi alanı, küçük el
sanatları atölyeleri vardır. İlçe belediyesine
ait sanayi sitesinde 30 işyeri hizmet vermektedir. Ayrıca her perşembe günü
belediye ait yerde haftalık pazar kurulmaktadır.
İlçemizde her gün İstanbul, Ankara hatlarında şehirlerarası
otobüs seferleri düzenlenmektedir. Her iki ile giden otobüsler Kastamonu üzerinden
geçmektedir. Sabahları ise aktarmalı Samsun güzergahı vardır.Samsun’dan
her gün akşam Sinop-Türkeli-Kastamonu-Çankırı-Ankara hattına otobüs seferleri
düzenlenmektedir.Ayancık-Sinop hattına her saat
başı dolmuş kalkmaktadır.
İlçe merkezinde üç muhtarlık mevcut olup bunlar; Gemiyanı Muhtarlığı, Güzelyurt Muhtarlığı Tümerkan
Muhtarlığı adını taşımaktadır. İlçe merkezinde
belediye teşkilatı ve Güzelkent (Helaldı) beldesi mevcuttur. Köy yerleşim
birimlerinin sayısı 32’dir 31 adet köy vardır.
2000 nüfus sayımına göre toplam nüfus 21.479’dur. Türkeli Merkez 7328, Güzelkent Merkez 4631, Köyler 9520
İlçe merkezinde devlet ve yarı devlet kuruluşları
:. Kaymakamlık, Adliye, Jandarma, Bölük Komutanlığı, Emniyet Amirliği, Türkeli
Belediye Başkanlığı, Güzelkent Belediye Başkanlığı, İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü,
Malmüdürlüğü, Müftülük, Orman İşletme Müdürlüğü, Özel İdare Müdürlüğü, Türkeli
Sağlık Grup Başkanlığı (7 Pratisyen Doktor), Türkeli Devlet Hastanesi (6
Pratisyen, 2 Uzman ve 1 Diş Doktoru), S.S.K. Dispanseri ,Nüfus Müdürlüğü,
P.T.T. Müdürlüğü, İlçe Tarım Müdürlüğü, Tapu Sicil Müdürlüğü, TEDAŞ Şefliği,
Köy Hizmetleri, Ziraat Bankası, Halk Bankası,
Genel olarak; 634 kadrolu personel, 99 geçici personel
olmak üzere toplam 733 kişi.
Coğrafi yapı ve tabiat güzelliği ile deniz ve ormanın
kucaklaştığı ilçede turizm alanında gelişmeler her yıl artmaktadır. Son
yılda ulaşımda sağlanan ve sağlanmakta olan gelişmelerle turist sayısında
artışlar görülmektedir. İlçe merkezinde modern bir otel ve bir adet öğretmen
evi bulunmaktadır. Merkez sahilinde bol miktarda çay bahçeleri piknik alanları
bulunmakla birlikte yeterli değildir. Sahil şeridinde denize girmeye elverişli
çok sayıda plaj vardır. Belediyenin düzenlediği plaj ise 2 tanedir. İlçenin doğusunda 5 km uzaklıktaki Güzelkent sahilleri, çay bahçeleri 2
adet oteli, diskosu, cafe’ leri ile turizme hizmet vermeye çalışmaktadır. İlçe ve çevresinde yaz turizmi daha fazla
gelişmiştir. Bunun sebebi olarak ta göç nedeniyle yurt dışına ve yurt içine
çalışmak için gidenlerin tatillerini memleketlerinde geçirmek istemeleri
söylenebilir. Yazları nüfus 2-3 kat artmaktadır. İlçe ve beldelerinde turizm etkinliklerine çoğunlukla yazın rastlanmaktadır.
Festivaller, futbol turnuvaları, çeşitli yarışmalar bu dönemde fazlaca yapılır.
Halk da kendini buna göre ayarlamış; düğün nişan , borç ödemeleri, eğlenceleri
... yaz döneminde yapılmaktadır. İlçeyen 5
km uzaklıktaki Oymayaka Köyü Güllüsu sahili, deniz banyosu için en güzel
köşelerindendir. İlçe merkezinin güneybatısında
Kirengediği mevkiinde sahilden 10 km içerde yer alan Kurugöl yaylası, yayvan
yapraklı orman dokusuna sahip olup, çevrede açık alanlar mevcuttur. Orman
dibi bitki örtüsü sarı, mor ve beyaz renkli orman gülleri ile donatılmıştır.Zindan
ormanlarında ve bu ormanda yer alan Çatak yaylalarında yaban hayvan avcılığı
yapılmaktadır. Yaz aylarında çok soğuk suları, tertemiz havası ve yeşilin
tüm tonları ile zindan ormanları ve Çatak yaylaları görülmeye, gezilmeye
, piknik ve kamp yapmaya değer güzelliktedir.Gökçealan
ve Çatak Köylerinde hizmet veren alabalık tesislerinde her zaman taze alabalık
yiyebilir, merakınız varsa Hacıköyünde deve kuşu çiftliğini gezebilirsiniz. İlçemiz bol kaynak suları, günü birlik piknik alanları, doğal plajları,
enfes deniz ve doğa manzaralarıyla gözde turizm merkezi olmaya adaydır.
